کردپرس

در تجربه عراق مشخص شد که تفسیر موسع یکی از بندهای قطع نامه ۶۸۸  مورخ ۱۹۹۱ مجمع عمومی، علیه رژیم صدام در خصوص «اجتناب از سرکوب مردم عراق» می‌تواند در کنار اجماع جهانی درعمل به برقراری منطقه پرواز ممنوع منجر شود.

اگرچه باید گفت قطعنامه ۶۸۸ تحت فصل هفتم منشور سازمان ملل (که مجوز استفاده از زور را می‌دهد) تصویب نشد وهمچنین هیچ اشاره صریحی به منطقه پرواز ممنوع در متن آن وجود نداشت و بخش حقوقی سازمان ملل در سال ۱۹۹۳ اعلام کرد که هیچ قطعنامه‌ای را نمی‌یابد که «آمریکا، بریتانیا و فرانسه» را مجاز به اجرای مناطق پرواز ممنوع کرده باشد، اما آمریکا برای توجیه حقوقی اقدام خود از تفسیر موسّع و ترکیب دو قطعنامه استفاده کرد.

یعنی تفسیری مرکب و موسع از قطعنامه  ۶۷۸ که استفاده از زور برای «احیای صلح و امنیت بین‌الملل در منطقه» را مجاز دانسته بود و قطعنامه ۶۸۸ که سرکوب مردم غیرنظامی در عراق را تهدیدی علیه صلح بین‌الملل معرفی کرده بود. رژیم صدام در این دوره با سرکوب و آواره‌سازی کردها به سمت مرزهای ایران و ترکیه، زمینه یک بحران منطقه ای را فراهم کرده بود و از سوی دیگر به سرکوب گروههای مختلف سیاسی از جمله شیعیان در داخل عراق پرداخته بود، از این رو قطع‌نامه ۶۸۸ صرحتاً به موضوع اجتناب از سرکوب اشاره کرد.

چند ماه پس از برقراری پرواز ممنوع رژیم صدام قدرت حفظ لشکرهای نظامی خود در مناطق سلیمانیه، اربیل و دهوک را از دست داد و در نبود پشتیبانی هوایی و سرکوب هوایی نیروهای عراق مجبور به ترک شمال مدار ۳۶ درجه شد. به این ترتیب زمینه مناسب ایجاد «منطقه حایل» قومی در شمال این کشور پدید آمد که پیامدهای ژئوپلیتیکی زیادی در منطقه داشت. از جمله این پیامدها ظهور یک اداره محلی در شمال عراق، رشد پ.ک.ک در منطقه و سپس حملات هوایی و زمینی متعدد ترکیه در قالب معاهده امنیت مرزی مصوب ۱۹۸۴ معروف به قرارداد «تعقیب فوری » بود. 

قطعنامه ۶۸۸ یک سابقه حقوقی-سیاسی مهم است زیرا نشان داد چگونه یک قدرت جهانی در عمل می‌تواند از یک قطعنامه فاقد مجوز نظامی پوشش حقوقی برای یک عملیات نظامی بسازد.